Yeni düzenlemeyle çocuklara yönelik bazı suçlarda cezalar artırılırken, belirli koşullarda yaş indiriminin uygulanmamasının önü açıldı. Çocuk hükümlülerin infaz sürecinde de değişikliğe gidilirken, bazı çocukların hapis cezalarına doğrudan çocuk kapalı ceza infaz kurumunda başlaması öngörüldü.
15-18 Yaş Grubunda Cezalar Artırıldı
Kanunla Türk Ceza Kanunu’nun çocukların ceza sorumluluğuna ilişkin hükümlerinde değişiklik yapıldı.
15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış çocuklar açısından, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda uygulanacak ceza 19 yıldan 27 yıla, müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda ise 15 yıldan 18 yıla kadar hapis olarak düzenlendi.
Diğer hapis cezalarında ise üçte bir oranında indirim uygulanacak ve bir fiil nedeniyle verilebilecek hapis cezası 15 yılı geçemeyecek.
Kasten öldürme ve ağır sonuç doğuran bazı kasten yaralama suçlarında ise mahkemeye, belirli kriterleri dikkate alarak 15-18 yaş grubundaki çocuklar için yaş indirimi uygulamama yetkisi verildi.
12-15 Yaş Grubuna da Yeni Düzenleme
12-15 yaş arasındaki çocuklar açısından da ceza hükümlerinde değişikliğe gidildi.
Çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bulunduğunun belirlenmesi halinde daha ağır ceza uygulanabilecek.
Kanun, belirli şartlarda hâkime bu yaş grubundaki çocuklar hakkında bir üst yaş grubuna ilişkin ceza hükümlerini uygulama konusunda da takdir yetkisi tanıyor.
Hapis Cezası Kapalı Kurumda Başlayabilecek
Yeni düzenlemenin dikkat çeken başlıklarından biri de çocukların infaz sürecine ilişkin oldu.
Çocuk hükümlülerin hapis cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilmesi uygulaması değiştirildi. Yeni sistemde infaz kural olarak çocuk kapalı ceza infaz kurumunda başlayacak.
Çocuğun iyi halli olduğunun değerlendirilmesinin ardından eğitimevine geçiş yapılabilecek. Bu değerlendirme en geç üç ayda bir gerçekleştirilecek.
Sürece psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman veya öğretmen gibi uzmanlardan en az biri ile Türkiye Barolar Birliği Çocuk Hakları Komisyonu’nun görevlendireceği bir avukatın katılması öngörülüyor.
Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise toplam beş yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm edilen çocuklar ise doğrudan çocuk eğitimevlerine gönderilebilecek.
“Suça Sürüklenen Çocuk” İfadesi Değiştirildi
Düzenlemeyle Çocuk Koruma Kanunu başta olmak üzere çeşitli mevzuatta yer alan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi, “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirildi.
Bu değişiklik, teklif aşamasında çocuk hakları alanında faaliyet gösteren kuruluşların eleştirilerine konu olmuştu. Hak temelli yaklaşımda “suça sürüklenme” kavramının; yoksulluk, ihmal, istismar, eğitimden kopma ve sosyal çevre gibi faktörlere dikkat çektiği, yeni ifadenin ise bu arka planı geri plana itebileceği savunulmuştu.
Çocukların Dijital Kullanımı da Takip Edilebilecek
Ceza sorumluluğu bulunmayan çocuklar için “yönlendirme tedbirleri” kapsamında yeni uygulamalar da getirildi.
Sosyal ve toplumsal hizmetlerde görev alma, kitap ve kütüphane çalışmaları, çevre temizliği ve ağaçlandırma faaliyetleri, bağımlılıkla mücadele ve rehabilitasyon programları ile dijital risklerden korunmaya yönelik tedbirler düzenleme kapsamında yer aldı.
Dijital risklerden korunma tedbiri kapsamında çocuğun kullandığı telefon, bilgisayar ve tablet gibi cihazların bildirilmesi ve bu cihazların üç aydan iki yıla kadar Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığı’nın denetimine açılması mümkün olacak.
Ayrıca bazı internet siteleri, uygulamalar ve dijital platformlara çocukların erişiminin engellenebilmesine yönelik hükümler de getirildi.
Çocuklara Bıçak Satışına Yeni Yasaklar
Kanunla çocukların silah ve kesici aletlere erişimine ilişkin de yeni hükümler getirildi.
Ateşli silahını gerekli dikkat ve özeni göstermeden muhafaza ederek bir çocuğun silaha erişmesine neden olan kişiler, daha ağır bir suç oluşmadığı takdirde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalabilecek.
6136 sayılı Kanun kapsamında bulunmayan bazı kesici, delici veya bereleyici aletlerin 18 yaşından küçüklere satılması, çocukların bu aletleri satın alması veya taşıması da yasaklandı.
Yasağa aykırı davranılması halinde 5 bin lira, aletlerin sayı veya niteliğinin ağır olduğu durumlarda ise 10 bin lira idari para cezası uygulanacak. Bu hüküm 1 Aralık 2026’da yürürlüğe girecek.
Çocuk Hakları Örgütleri Eleştirmişti
Düzenleme henüz teklif aşamasındayken çocuk hakları alanında faaliyet gösteren çok sayıda kuruluş, cezaların ağırlaştırılmasına ve kapalı kurum uygulamalarının genişletilmesine tepki göstermişti.
Çocuk hakları örgütleri, düzenlemenin çocuk adalet sistemini daha cezalandırıcı bir yapıya dönüştürebileceği görüşünü savunmuştu.
Eleştirilerde, çocukların suça sürüklenmesinde yalnızca ceza hukukunun değil; yoksulluk, eğitimden kopma, ihmal ve istismar, aile desteğinin yetersizliği, ruh sağlığı hizmetlerine erişim ve çocukların suç örgütleri tarafından kullanılmasına yol açan koşulların da dikkate alınması gerektiği vurgulanmıştı.
Yeni düzenlemeyle birlikte çocuk adalet sisteminde önemli değişiklikler yürürlüğe girerken, uygulamanın çocukların hakları ve korunması açısından nasıl sonuçlar doğuracağı önümüzdeki dönemde yakından takip edilecek.